အစာအဆိပ်သင့်ခြင်း

 အစားအသောက်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါတွေက သင်ထင်တာထက် ပိုဆိုးနေပြီလား???

WHO အဆိုအရတော့ အစားအသောက်တွေမှာပါတဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေ ၊ ဗိုင်းရပ်စ်တွေ ၊ ကပ်ပါးကောင်တွေ ၊ ဓာတုပစ္စည်းတွေကြောင့် ရောဂါပေါင်း ၂၀၀ လောက် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်တဲ့။

အစားအသောက်ကတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါတွေဆိုတာ နဂိုအစားအသောက်မှာ ပါလာတဲ့ ပိုးတွေအပြင် အစားအသောက်ထုတ်လုပ်ချိန်ကစလို့ နောက်ဆုံးစားသောက်တဲ့အချိန်အထိ ကြားထဲက အဆင့်တွေမှာ ပိုးတွေပါလာတာကို ဆိုလိုပါတယ်။ ဒီရောဂါတွေက သင်ထင်တာထက် ပိုများသလို ပိုလည်းဆိုးပါတယ်။

ဥပမာ ပြောရရင် စစချင်း အစားအသောက်တွေကို ရတဲ့ မြေထု ၊ ရေထု ကစလို့ အစားအသောက်ကို သိုလှောင်သိမ်းဆည်းပုံ မမှန်လို့ ၊ ချက်ပြုတ်တဲ့နေရာမှာ သန့်ရှင်းမှု အားနည်းလို့ ပိုးတွေပါလာနိုင်ပါတယ်။ အစားအသောက်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါတွေက ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောအပါအဝင် ကင်ဆာအထိ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အစာအိမ် နဲ့ အူလမ်းကြောင်း လက္ခဏာတွေ မဟုတ်ဘဲ အာရုံကြောစနစ် ၊ မျိုးပွားစနစ် နဲ့ ခုခံအားကို ထိခိုက်တာမျိုးလည်း ရှိပါတယ်။

အထူးသဖြင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောကတော့ တိုးတက်ဆဲနိုင်ငံတွေမှာ ကျန်းမာရေး ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်လောက်တဲ့အထိ အဖြစ်များပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာလည်း ဒီလိုပါပဲ။ အစားအသောက် မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်တဲ့ရောဂါတွေက အဖြစ်များပါတယ်။

🔵 အဖြစ်များတဲ့ အစားအသောက် မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါတွေက ဘာတွေလဲ

🔷 ဘက်တီးရီးယားကနေ ကူးစက်တဲ့ ရောဂါများ

🔹 Bacillus cereus အစာအဆိပ်သင့်ခြင်း

Bacillus cereus လို့ခေါ်တဲ့ ဘက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်ပြီး ကျက်အောင် ချက်ပြုတ်မထားတဲ့ အသားတွေကနေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာဆိုရင်တော့ ထမင်းကြမ်းတွေကို ပြန်ကြော်တဲ့အခါ အပူရှိန် ပြင်းပြင်းနဲ့ သေချာမချက်ဘူးဆိုရင် ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ စားပြီး ၁၀ နာရီ ကနေ ၁၆ နာရီလောက် ကြာရင် လက္ခဏာ ပြတတ်ပါတယ်။ ဝမ်းလျှောတာ ၊ ဗိုက်ရစ်တာ ၊ ပျို့တာ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

🔹 Campylobacteriosis အစာအဆိပ်သင့်ခြင်း

Campylobacter jejuni လို့ ခေါ်တဲ့ ဘက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်ပြီး ကျက်အောင် မချက်ထားတဲ့ အသားတွေ ၊ အသားစိမ်းတွေ ၊ ပိုးပါတဲ့ နို့တွေ ၊ ရေတွေကနေ ကူးစက်တတ်ပါတယ်။ ပိုးဝင်ပြီး ၂ ရက် ကနေ ၅ ရက်အတွင်းမှာ လက္ခဏာ ပြတတ်ပါတယ်။ ဖျားတာ ၊ ဗိုက်ရစ်ပြီး အန်တာ ၊ ဝမ်းလျှောတာ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဝမ်းထဲ သွေးပါတတ်ပါတယ်။

🔹 Botulism အစာအဆိပ်သင့်ခြင်း

ကြာရှည်ခံအောင် ထုတ်လုပ်ထားတဲ့ ဆီသွပ်ဘူး ( ဥပမာ ငါးသေတ္တာဘူး )တွေကနေ အဓိက ကူးစက်ပါတယ်။ ၁၂ နာရီ ကနေ ၇၂ နာရီအတွင်း လက္ခဏာ ပြတတ်ပြီး ပျို့အန််တာ ၊ အမြင်တွေဝါးလာတာ ၊ ကြွက်သားတွေ အားပျော့လာတာ ၊ အစာမျိုချရခက်တာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ သိပ်ပြင်းထန်တဲ့ အခြေအနေဆိုရင် အသက်ရှူစနစ်ထိခိုက်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိပါတယ်။

🔹 အီကိုလိုင် အစာအဆိပ်သင့်ခြင်း

အစာ နဲ့ ရေမှာ လူ့မစင်တွေ ပါနေလို့ ကူးစက်တာပါ။ မြင်ရလောက်တဲ့ ပမာဏ မဟုတ်ပေမယ့် အိမ်သာတက်ပြီး လက်ကို သေချာမဆေးဘဲ အစားအစာတွေ ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်တဲ့အခါ ပိုးတွေပါသွားပါတယ်။ နိုင်ငံခြားသားတွေ မြန်မာနိုင်ငံကိုလာပြီး ဝမ်းလျှောတယ်ဆိုရင် ဒါကြောင့် ဖြစ်တာများပါတယ်။ ဒါကြောင့် Traveller diarrhea လို့ခေါ်ကြပါတယ်။

E. coli O157:H7 အမျိုးအစားကတော့ ကျက်အောင် မချက်ထားတဲ့ အသားတွေ ၊ ပိုးမသတ်ထားတဲ့ နို့တွေ ၊ အသိးအရွက်အစိမ်းတွေ ( ဥပမာ ပဲပင်ပေါက် ) ကို သေချာစင်ကြယ်အောင် မဆေးဘဲ စားရာက ကူးစက်ပါတယ်။ ပိုပြင်းထန်တဲ့ အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ဝမ်းတွေ တရစပ်သွားတာ ၊ အန်တာ ၊ ဗိုက်အောင့်တာ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ၄ နှစ်အောက် ကလေးတွေမှာ အဖြစ်များပါတယ်။ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးတဲ့အထိ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း အစားအသောက် မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါတွေ က ထင်ထားတာထက် ပိုဆိုးတယ်လို့ ဆိုရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

🔹 Listeriosis အစာအဆိပ်သင့်ခြင်း

နို့ လို အစားအသောက် မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တာများပါတယ်။ သာမန်လူတွေကတော့ ဖျားတာ ၊ ကိုယ်လက်ကိုက်တာ ၊ ပျို့တာ ၊ ဝမ်းသွားတာလောက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်တွေက တုပ်ကွေးလို လက္ခဏာ ခံစားရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဗိုက်ထဲက ကလေးစောမွေးတာ ၊ အသေမွေးတာ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေ ၊ ခုခံအားမကောင်းတဲ့ သူတွေမှာဆိုရင် သွေးထဲထိ ပိုးတွေ ပြန့်တာ ၊ ဦးနှောက်အမြှေးပါးရောင်တာတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

🔹 Salmonellosis

ကြက်ဥတွေ ၊ အသားတွေ ၊ နို့တွေ နဲ့ အသီးအရွက်တွေမှာ တွေ့ရပါတယ်။ ဖျားတာ ၊ အန်တာ ၊ ဝမ်းလျှောတာ ၊ ဗိုက်ရစ်တာတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ကြက်တွေရဲ့ အူလမ်းကြောင်းမှာ အများကြီးတွေ့ရပြီး ပိုးကူးမခံရအောင် ပိုးသတ်ဆေးတွေ အစာထဲထည့်ကျွေးတာကြောင့် ဆေးယဉ်ပါး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

🔹 ဝမ်းကိုက်ပိုး

မသန့်စင်တဲ့ ရေတွေ ၊ ပိုးရှိတဲ့သူ ကိုင်တွယ်ထားတဲ့ အစားအစာတွေကို အပူရှိန်ပြင်းပြင်းပေးပြီး မချက်ပြုတ်တဲ့အခါ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဝမ်းကိုက်ပြီး ဝမ်းထဲမှာ သွေးတွေ ၊ အချွဲတွေ ပါတတ်ပါတယ်။

🔹 Staphylococcal အစာအဆိပ်သင့်ခြင်း

ဒါကလည်း အဖြစ်များတဲ့ အစားအသောက် မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါတွေ အထဲက တစ်ခုပါ။ အသားတွေကို သေသေချာချာ မသိမ်းဆည်းတဲ့အခါ ( ဥပမာ ရေခဲသေတ္တာထဲမှာ သင့်တော်တဲ့ အပူချိန် နဲ့ မသိမ်းဆည်းတဲ့အခါ ) ပိုးတွေ ပေါက်လာတတ်ပါတယ်။ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပျို့အန်တတ်ပါတယ်။ ဖျားတာ နဲ့ ဝမ်းလျှောတာလည်း ရှိနိုင်ပါတယ်။

🔹 ကာလဝမ်းရောဂါ

အသားတွေ နဲ့ ပင်လယ်စာတွေကို ကျက်အောင် မချက်ရာက ကူးစက်တတ်ပါတယ်။ အန်တာ ၊ ဆန်ဆေးရည်လို ဝမ်းဖြူဖြူကျဲကျဲတွေ သွားတာ ၊ သွေးထဲကိုပိုးတွေ ရောက်ကုန်တာ ၊ ကိုယ်မှာ အနာတွေ ပေါက်လာတာ စတာတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ရေဓာတ်အလွန်အကျွံဆုံးရှုံးတာကြောင့် အသက်အန္တရာယ်ရှိပါတယ်။ အသည်းမကောင်းတဲ့သူတွေ ၊ ခုခံအားကျနေတဲ့သူတွေ ပိုခံရပါတယ်။

🔷 ဗိုင်းရပ်စ်ကနေ ကူးစက်တဲ့ ရောဂါများ

🔹 အထက်လှန်အောက်လျှော

Noroviruses ကြောင့် အဖြစ်များပါတယ်။ မသန့်ရှင်းတဲ့ အစားအသောက်တွေ ၊ ကျက်အောင်မချက်ထားတဲ့ အစားအသောက်တွေကနေ ကူးစက်တတ်ပါတယ်။ လူကြီးတွေမှာ ဝမ်းလျှောတာ များပါတယ်။ ကလေးတွေမှာ အန်တာ ပိုဖြစ်ပါတယ်။

🔹 အသည်းရောင် အသားဝါ အေ

ရေစိမ်းတွေ ၊ ကျက်အောင်မချက်ထားတဲ့ အစားအစာတွေကနေ ကူးစက်တတ်ပါတယ်။ တခြားအသည်းရောင် ရောဂါတွေလိုပဲ အသားတွေဝါပြီး ဆီးအရောင်ရင့်တတ်ပါတယ်။ တုပ်ကွေးလို လက္ခဏာလည်း ပြတတ်ပါတယ်။

🔷 ကပ်ပါးပိုးကနေ ကူးစက်တဲ့ ရောဂါများ

အစားအသောက် မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါတွေ မှာ ကပ်ပါးပိုးကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ရောဂါတွေကလည်း အဓိကပါဝင်ပါတယ်။

ဒါလည်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ အဖြစ်များပါတယ်။ ကျက်အောင် မချက်ထားတဲ့ အသားတွေကနေ သန်လုံးကောင်တို့၊ သန်ပြားကောင်တို့ ကူးစက်တတ်ပါတယ်။ ဘာလက္ခဏာမှ သေသေချာချာ မပြဘဲ ကိုယ်ထဲမှာ နှစ်တွေ အကြာကြီးနေနိုင်ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှ ဗိုက်ဖောင်းတာ ၊ သန်ထိုးတာ ၊ သွေးအားနည်းတာ ၊ အသားတွေ ယားတာ ခံစားရနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ၆ လတစ်ကြိမ် ပုံမှန်သန်ချဖို့ လိုပါတယ်။

🔵 အစားအသောက်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်တဲ့ရောဂါတွေ မဖြစ်အောင် ဘယ်လိုကာကွယ်ကြမလဲ

- လက် နဲ့ ချက်ပြုတ်တဲ့ နေရာကို သန့်ရှင်းအောင်ထားပါ။

- အစားအသောက်ကနေ ကပ်ပါလာတဲ့ ရောဂါပိုးတွေက မီးဖိုချောင် နေရာအနှံ့မှာ ရှိနေနိုင်ပါတယ်။

- အစားအစာ မချက်ခင် ၊ ချက်နေတုန်း ၊ ချက်ပြီး နဲ့ မစားခင်မှာ လက်ကို သေချာဆေးပါ။

- အသားစိမ်း ငါးစိမ်း ခုတ်ထစ်တဲ့ ဓားတွေ ၊ စဉ်းတီတုံးတွေ ၊ မျက်နှာပြင်တွေကို ရေနွေး နဲ့ ဆပ်ပြာ သုံးပြီးဆေးပါ။

- အသီးအရွက်တွေကို ရေနိုင်နိုင်ဆေးပါ။

- သီးခြားခွဲထားပါ။

အသားစိမ်းတွေ ၊ ငါးတွေ ၊ ဥတွေ နဲ့ ဒီတိုင်းစားလို့ရတဲ့ သစ်သီးတွေကြားမှာ ပိုးကူးတာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့ကို ခွဲထားရပါမယ်။

- အသားသပ်သပ် ၊ အသီးအရွက်သပ်သပ် လှီးဖို့ စဉ်းတီတုံးတွေ ခွဲထားရပါမယ်။

- စျေးခြင်းထဲမှာလည်း အသားစိမ်းတွေနဲ့ အသီးအရွက်တွေကို တစ်အိတ်တည်းပေါင်းမထည့်ပါနဲ့။ ခွဲပြီးမှ ထည့်ပါ။

- ရေခဲသေတ္တာထဲမှာ သိမ်းရင်လည်း သီးသန့်ခွဲပြီး သိမ်းဆည်းပါ။

- သင့်တော်တဲ့ အပူချိန် နဲ့ ချက်ပြုတ်ပါ။

- အစားအစာတွေကို ကျက်အောင် မချက်ဘူးဆိုရင် အထဲက ပိုးတွေ မသေဘဲ အစာအဆိပ်သင့်စေပါလိမ့်မယ်။ 

ဥပမာ -

- အသာတုံးတွေဆိုရင် ( အမဲသား ၊ ဝက်သား ) ၁၄၅ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်လောက်နဲ့ ချက်ရပါမယ်။ 

- ကြိတ်ထားတယ်ဆိုရင် ၁၆၀ - ၁၄၅ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်လောက်နဲ့ ချက်ပေးပါ။

- ကြက်သားတို့ မနေ့ကကျန်တာကို ဒီနေ့ ပြန်စားမယ်ဆိုရင် ၁၆၅ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်လောက်နဲ့ ချက်ရပါမယ်။

- ငါးဆိုရင်တော့ ၁၄၅ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်လောက် အပူပေးရပါမယ်။

- သင့်တော်တဲ့ ရေခဲသေတ္တာအပူချိန်မှာ သိမ်းပါ။

ရေခဲသေတ္တာအပူချိန်ကို ၄၀ ဒီဂရီဖာရင်အောက်မှာ ချိန်ထားပါ။ သိမ်းထားတဲ့ အစားအစာတွေ မလတ်ရင် ဆက်မထားပါနဲ့။ လွှင့်ပစ်လိုက်ပါ။

- ပုပ်သိုးလွယ်တဲ့အရာတွေကို မစားဖြစ်သေးဘူးဆိုရင် ၂ နာရီအတွင်း ရေခဲသေတ္တာထဲ သိမ်းပါ။ အပြင်မှာ ပူလွန်းရင် ၁ နာရီအတွင်း သိမ်းပါ။

- အေးခဲထားတဲ့ အသားတွေကို ပြန်ပျော်ချင်တယ်ဆိုရင် ရေခဲသေတ္တာသိပ်မအေးတဲ့ အကန့်မှာထားပါ။ ဒါမှမဟုတ် ရေအေး ၊ မိုက်ခရိုဝေ့ထဲ ထည့်ပြီး ဖျော်ပါ။ အပြင်မှာ ဒီတိုင်းထားတာက ပိုးတွေကိုမြန်မြန်ပေါက်စေပါတယ်။

Takeaways

အစားအသောက်ကတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါတွေ .. အစာအဆိပ်သင့်တာတွေက အဖြစ်များပါတယ်။ ဝယ်ယူတဲ့ အစားအစာကစပြီး ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်တာအလယ် နောက်ဆုံးစားတာအထိ သန့်သန့်ရှင်းရှင်း လုပ်သွားမယ် ၊ ကျက်အောင် ချက်စားမယ်ဆိုရင်တော့ ပိုးကူးစက်မှုကို လျှော့ချနိုင်မှာပါ။ ။

#vaa

#အစာအဆိပ်သင့်ခြင်း